Giới thiệu
Bạn nộp đơn vay mua xe máy. Chỉ vài giây sau khi bấm nút, ngân hàng đã biết bạn có được duyệt hay không — và nếu được, mức lãi suất là bao nhiêu. Đằng sau quyết định “chỉ vài giây” đó là cây quyết định chạy qua vài câu hỏi về thu nhập, nợ hiện tại, lịch sử thanh toán.
Mỗi ngày các ngân hàng lớn ở Việt Nam nhận hàng chục nghìn đơn vay: từ vay tiêu dùng nhỏ (mua điện thoại, xe máy) đến vay trung dài hạn (mua nhà, ô tô). Không có chuyên viên nào đọc tay đủ nhanh cho ngần ấy đơn. Hệ thống chấm điểm tự động phải phân loại người vay thành các nhóm rủi ro — nhưng cũng phải giải thích được lý do khi từ chối.
Luật tín dụng ở Mỹ (Equal Credit Opportunity Act, Đạo luật cơ hội tín dụng bình đẳng) và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đều yêu cầu: khi từ chối, tổ chức tín dụng phải nêu lý do cụ thể. Mô hình “hộp đen” không đáp ứng được yêu cầu này — cây quyết định thì có, vì mỗi nhánh là một lý do đọc được.
Cây chấm điểm một hồ sơ
1. Gom thông tin đầu vào
Hệ thống lấy thông tin tài chính của người vay từ nhiều nguồn: thu nhập khai báo, dữ liệu ngân hàng liên kết, lịch sử thanh toán với các khoản vay cũ, thời gian đã mở thẻ tín dụng đầu tiên, tỉ lệ nợ đang gánh so với thu nhập. Mỗi con số là một “đặc trưng” mà cây sẽ đặt câu hỏi về nó.